Herinneringen - J. Halman
Joop Hallman vertelt over zijn betovergrootvader Jan Gerard Palm
Het Jan Gerard Palm (1831-1906) muziekproject; hoe het ontsluiten van diverse familiearchieven, publicaties over het leven en werk van de stamvader van de Curaçaose klassieke muziek mogelijk maakten.
In 2006 was het 175 jaar geleden dat mijn betovergrootvader, de Curaçaose musicus en componist Jan Gerard Palm (1831-1906) werd geboren. Het was ook zijn 100e sterfjaar. Ik bedacht toen dat het voor het behoud van het cultureel erfgoed van de Nederlandse Antillen wellicht waardevol zou zijn om zijn partituren te verzamelen met het doel deze uit te geven. Zelf had ik echter slechts vijf van zijn partituren in mijn bezit…
Een eerste verkenning naar composities van Jan Gerard Palm bracht aan het licht dat hij als componist erg productief moest zijn geweest. Als kapelmeester van de Stedelijke Schutterij gaf Palm namelijk dikwijls uitvoeringen met eigen werk op het programma. Hierover verschenen in de Curacaosche Courant dan weer recensies. Ook in diverse boeken over de 19e eeuw op Curaçao kwam ik namen tegen van voor mij tot op dat moment dikwijls onbekende composities van Jan Gerard Palm.
Na deze eerste verkenning begon de speurtocht naar partituren van Jan Gerard Palm. Een bijzonder geval hierbij speelde een herinnering uit mijn kinderjaren. Ik herinnerde mij dat mijn moeder een keer aan tafel tijdens het eten aan ons vertelde dat mijn grootvader, de musicus en componist Jacobo Palm (1887-1982), aan zijn oudste dochter, Elsa Debrot-Palm een bundel met oorspronkelijke handgeschreven partituren van Jan Gerard Palm had geschonken. Elsa Debrot-Palm was namelijk zelf een uitstekende pianiste. In de jaren '60 verhuisde ze met haar man en kinderen van Curaçao naar Madrid waar ze in 1998 overleed. In de hoop dat mijn jeugdherinnering zou kloppen en dat haar dochters de partituren na haar overlijden nog hadden bewaard belde ik mijn nicht Marie Gil-Debrot in Madrid. Na mijn verhaal, zei ze met een lichte zucht dat ze voor mij op zoek zou gaan. Maar na een paar dagen belde ze mij al terug met het verheugende bericht dat ze de muziekbundel met maar liefst 60 van de oorspronkelijke, handgeschreven partituren van Jan Gerard Palm had gevonden! Na deze herontdekking heb ik nog een groot aantal personen aangeschreven die mogelijk konden beschikken over partituren van Jan Gerard Palm. Zo wist ik bijvoorbeeld dat de overleden musicus en componist Edgar Palm (1905-1998), zelf een achterkleinzoon van Jan Gerard Palm, tijdens zijn leven een particulier archief had aangelegd met partituren van diverse componisten van de Nederlandse Antillen en Aruba. Oud-notaris Anthony Palm en de oogarts Stephen Palm, gaven mij toestemming om het archief van hun vader, respectievelijk grootvader te doorzoeken. Deze speurtocht leverde meer dan 50 partituren van Jan Gerard Palm op. Na het raadplegen van diverse andere archieven en bibliotheken is het uiteindelijk gelukt om 140 van de 181 geïdentificeerde composities van Jan Gerard Palm te achterhalen. Met de hulp van Kamaran Majid Tawfiq, een student aan het conservatorium van Enschede, zijn deze 140 veelal handgeschreven partituren, vervolgens gedigitaliseerd. In een vijftal revisieronden zijn met de hulp van mijn neef Robert Rojer, de gedigitaliseerde partituren op mogelijke invoerfouten gecontroleerd en verbeterd.
Parallel aan het verzamelen van de partituren, verliep het schrijven aan het door het KITLV uitgegeven boek Jan Gerard Palm, Leven en werk van een muzikale patriarch op Curaçao. Voor dit samen met Robert Rojer geschreven boek was het belangrijk om de 19e eeuw op Curaçao weer "tot leven te brengen". Dit zou helpen om het leven en de muziek van Jan Gerard Palm beter te kunnen duiden. Alle bewaard gebleven werken over de 19e eeuw op Curaçao zijn hierop nageslagen. Onder deze werken de jeugdherinneringen van de Curaçaose schrijver en kunstenaar John de Pool, de memoires van vier dominees die werkzaam waren bij de Fortkerk op Curaçao en natuurlijk verschillende historische studies. Voor het schetsen van de persoon Jan Gerard Palm heb ik in de zomer van 2007 diverse interviews afgenomen bij krasse 80-plussers en zelfs 90-plussers. Allemaal directe afstammelingen van Jan Gerard Palm. Uiteraard hadden ze zelf Jan Gerard Palm nooit ontmoet (hij overleed in 1906), maar ze konden zich nog wel helder diverse van de in de familie overgeleverde verhalen voor de geest halen. De betrouwbaarheid van de overleveringen werd vervolgens waar mogelijk getoetst. Bijvoorbeeld het verhaal dat Jules Blasini, een oud-leerling van Jan Gerard Palm, aan het conservatorium in Parijs had gestudeerd. Het archief van het conservatorium in Parijs gaf hierover uitsluitsel. En het verhaal bleek te kloppen! Pieter Jan Boodt, Gerda Gehlen en Els Langeveld ben ik dank verschuldigd voor het beschikbaar stellen van door henzelf verricht onderzoek in archieven zoals dat van de “Koloniale Secretaris”. Voor de familiestamboom heb ik verder dankbaar gebruik kunnen maken van het vele speurwerk verricht door Carel de Haseth en Henk Beers.
Voor het boek zijn we ook op zoek gegaan naar beeldmateriaal. Binnen de familie zijn gelukkig nog diverse foto's en tekeningen bewaard gebleven waar wij gebruik van konden maken voor het boek. Voor het overige beeldmateriaal konden we meestal terugvallen op diverse historische archieven in Nederland en op Curaçao. Daarnaast zijn ook speciaal voor het boek nieuwe foto’s gemaakt. Bijvoorbeeld foto's van de oorspronkelijke partituren van Jan Gerard Palm.
Als je het over muziek hebt, dan willen mensen natuurlijk ook graag wat kunnen beluisteren. Harry Poeze, de uitgever van KITLV besloot daarom om in het boek ook een cd op te nemen. Op deze cd speelt Robert Rojer dertig composities die Jan Gerard Palm schreef voor piano. Op 1 november 2008 werden de eerste exemplaren van het door het KITLV uitgegeven boek, de bij Broekmans en Van Poppel uitgegeven muziekbundel en de door de S.E.L. Maduro muziekstichting uitgegeven cd, na afloop van een door Robert Rojer in het theater Diligentia in Den Haag gegeven pianorecital met uitsluitend werken van Jan Gerard Palm, aangeboden aan koningin Beatrix. Gastheer van die avond was Paul Comenencia, de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen.
De avond van 1 november 2008 was een mooie afsluiting van het Jan Gerard Palm project, maar werd ook de start van diverse nieuwe activiteiten gericht op het behoud van het muziekerfgoed van de Nederlandse Antillen. In februari 2009 vond in de aula van de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag een voorlichting plaats voor de muziekvakpers. Deze werd georganiseerd door het Nederlands Muziek Instituut. Naast een presentatie over het boek en de muziekbundel speelden Jeroen van der Wel en Bas van Bommel een aantal werken voor piano en viool van Jan Gerard Palm. Een opname van deze uitvoering is te zien en te beluisteren via www.youtube.com. In november 2009 volgen een tweetal concerten op Curaçao.
Hoe nu verder? Een belangrijke vervolgactiviteit zijn de transcripties van de partituren van Jan Gerard Palm door de Koninklijke Militaire Kapel Johan Willem Friso. Veel van de werken van Jan Gerard Palm, waren oorspronkelijk geschreven voor uitvoering door de muziekkapel van de Stedelijke Schutterij waar hij dirigent van was. In 2009 zal een cd-opname worden gemaakt met diverse werken van Jan Gerard Palm, gespeeld door de Koninklijke Militaire Kapel Johan Willem Friso.
Geïnteresseerden die meer willen lezen over deze en andere vervolgactiviteiten op het gebied van het behoud van het muzikale erfgoed van de Nederlandse Antillen worden verwezen naar de website van de Palm Music Foundation.